13 Tháng 7, 2026Chăm sóc trẻ sau phẫu thuật cắt phanh lưỡi ngắn đúng cách giúp vết thương mau lành, hạn chế tái dính và phục hồi hiệu quả chức năng vận động lưỡi.
Phanh lưỡi ngắn là tình trạng khá thường gặp ở trẻ em nhưng không phải phụ huynh nào cũng nhận biết được. Một số trẻ có thể gặp khó khăn khi bú mẹ, phát âm chưa rõ, hạn chế vận động lưỡi hoặc ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai về sau.
Theo một số nghiên cứu, khoảng 34% trẻ gặp khó khăn khi bú mẹ có phanh lưỡi ngắn. Trong nhiều trường hợp, phẫu thuật giải phóng phanh lưỡi giúp cải thiện đáng kể chức năng của lưỡi. Tuy nhiên, kết quả điều trị không chỉ phụ thuộc vào phẫu thuật mà còn phụ thuộc rất nhiều vào quá trình chăm sóc sau can thiệp. Việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp vết thương mau lành, giảm đau, hạn chế nguy cơ tái dính và hỗ trợ lưỡi phục hồi chức năng vận động tốt nhất.
Hình ảnh phanh lưỡi ngắn ở trẻ trước khi được phẫu thuật giải phóng. Ảnh: VTNN.
Phanh lưỡi là gì?
Phanh lưỡi là một dải mô mềm nằm ở mặt dưới lưỡi, nối lưỡi với sàn miệng và giúp ổn định vận động của lưỡi. Khi phanh lưỡi quá ngắn, dày hoặc bám bất thường, trẻ có thể mắc tình trạng phanh lưỡi ngắn (ankyloglossia), làm hạn chế cử động của lưỡi. Trẻ thường khó thè lưỡi ra ngoài, không thể đưa lưỡi chạm lên vòm miệng trên và đầu lưỡi có thể có hình trái tim khi thè ra.
Ở trẻ nhỏ, tình trạng này có thể gây khó bú mẹ, bú lâu, tăng cân kém hoặc khiến mẹ đau núm vú khi cho bú. Ở trẻ lớn hơn, phanh lưỡi ngắn có thể ảnh hưởng đến phát âm một số âm cần sự linh hoạt của đầu lưỡi như: t, l, ch, d, r,…
Tuy nhiên, mối liên quan giữa phanh lưỡi ngắn và rối loạn phát âm hiện nay vẫn còn nhiều tranh luận. Ngoài ra, phanh lưỡi ngắn có thể gây khó khăn trong vệ sinh răng miệng hoặc ăn uống. Phanh lưỡi ngắn còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển răng miệng, gây lệch răng, tạo khe hở giữa các răng cửa hàm dưới và làm tăng nguy cơ viêm, tụt lợi ở mặt trong hàm dưới.
Khi nào trẻ cần phẫu thuật?
Không phải tất cả trẻ có phanh lưỡi ngắn đều cần phẫu thuật. Quyết định can thiệp không chỉ dựa vào hình dạng của phanh lưỡi mà còn phụ thuộc vào mức độ hạn chế vận động của lưỡi và ảnh hưởng của tình trạng này đến các chức năng như bú mẹ, ăn uống, phát âm hoặc vệ sinh răng miệng. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện và cân nhắc chỉ định phẫu thuật trong những trường hợp sau: Trẻ sơ sinh gặp khó khăn khi bú mẹ, bú không hiệu quả hoặc tăng cân kém.
Trẻ có biểu hiện hạn chế vận động lưỡi rõ rệt: Khả năng vận động của lưỡi bị hạn chế, chỉ di chuyển được sang hai bên mà không thể đưa lên cao để tiếp xúc với vùng mong muốn, đầu lưỡi thường có dạng chữ V khi trẻ khóc, gây ảnh hưởng đến phát âm hoặc ăn nhai.
Phanh lưỡi ngắn gây cản trở vệ sinh răng miệng hoặc làm trẻ khó thực hiện các vận động bình thường của lưỡi.
Có chỉ định chuyên môn sau khi được bác sĩ Răng Hàm Mặt hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu đánh giá.
Thời điểm phẫu thuật thuận lợi thường trước 6 tháng tuổi để tránh ảnh hưởng đến chức năng phát âm và ăn nhai sau này. Phẫu thuật thường là một thủ thuật tương đối nhanh, ít xâm lấn và có thể thực hiện bằng kéo, dao điện hoặc laser tùy từng trường hợp. Hiện nay, đa số trường hợp được thực hiện bằng laser vì ít chảy máu, giảm khó chịu sau phẫu thuật và hỗ trợ quá trình lành thương tốt hơn.
Hướng dẫn chăm sóc trẻ sau khi thực hiện phẫu thuật cắt phanh lưỡi
Hình ảnh vùng phẫu thuật sau cắt phanh lưỡi ngắn với vết khâu đang trong giai đoạn lành thương. Ảnh: VTNN.
Sau phẫu thuật, trẻ thường chỉ đau nhẹ hoặc khó chịu trong vài ngày đầu. Phụ huynh nên lưu ý một số hướng dẫn quan trọng sau đây:
Thứ nhất, theo dõi mức độ đau của trẻ và chăm sóc vùng điều trị đúng cách.
Đảm bảo trẻ sử dụng thuốc đầy đủ và đúng liều lượng theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc giảm đau khác nếu chưa được hướng dẫn. Thông thường khi phẫu thuật bằng laser thì không sử dụng kháng sinh sau đó, có thể bôi thuốc chống viêm tại chỗ theo đơn. Vùng phẫu thuật có thể xuất hiện lớp trắng hoặc vàng nhạt trong vài ngày đầu – đây thường là mô lành thương bình thường, không phải là dấu hiệu nhiễm trùng.
Phụ huynh cần theo dõi sát quá trình hồi phục của trẻ, hạn chế để trẻ ngậm hoặc cắn các vật cứng nhằm giảm nguy cơ chảy máu. Đồng thời, không nên để trẻ chạm tay vào khu vực phẫu thuật để phòng tránh nhiễm khuẩn. Nếu vết cắt được khâu bằng chỉ tự tiêu, phụ huynh không cần đưa trẻ đi cắt chỉ vì chỉ sẽ tự tan sau một thời gian.
Những trẻ đã có răng chú ý không để trẻ tự cắn lưỡi, sau vài giờ đầu tiên, thuốc tê có thể làm trẻ khó chịu, trẻ có phản xạ tự cắn lưỡi để lại các vết loét. Cho nên bố mẹ hoặc người chăm sóc cần theo dõi trẻ để tránh hiện tượng này.
Thứ hai, chế độ ăn uống phù hợp.
Trong 1 – 3 ngày đầu, nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, nguội hoặc hơi ấm như cháo, súp, sữa chua, sinh tố hoặc thức ăn dễ nuốt. Tránh đồ ăn quá nóng, cay, cứng hoặc sắc cạnh vì có thể gây đau và kích thích vết thương. Khuyến khích trẻ uống đủ nước để giúp khoang miệng luôn sạch sẽ.
Thứ ba, vệ sinh răng miệng.
Giữ vệ sinh miệng sạch sẽ giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn. Trong 24h đầu sau phẫu thuật không nên súc miệng mạnh.
Với trẻ lớn, có thể súc miệng nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ. Sử dụng bàn chải lông mềm để vệ sinh răng miệng, tránh chạm vào vết thương.
Với trẻ nhỏ, phụ huynh nên vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng bằng gạc sạch hoặc bàn chải lông mềm, tránh chạm mạnh vào vùng phẫu thuật.
Thứ tư, tập vận động lưỡi – bước quan trọng để tránh tái dính.
Ở trẻ lớn: Thường bắt đầu sau 24-48 giờ. Trẻ có thể tập một số bài tập như: thè lưỡi ra – vào, đưa lưỡi chạm: môi trên, môi dưới, hai khóe miệng, đẩy lưỡi lên vòm miệng hết cỡ, phát âm: “la – na – ta – da”. Tần suất: 3-5 lần/ngày, mỗi lần 5-10 phút. Mục đích của việc tập là để tránh dính lại, tăng biên độ vận động lưỡi.
Đối với trẻ nhỏ, cần vệ sinh sạch vùng dưới lưỡi và nhẹ nhàng nâng lưỡi lên trong quá trình chăm sóc.
Thứ năm, quan sát tình trạng của trẻ thường xuyên để nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường.
Cần đưa trẻ tái khám hoặc liên hệ bác sĩ nếu trẻ có các biểu hiện như chảy máu kéo dài, sốt cao, đau tăng nhiều, bỏ ăn kéo dài hoặc có dấu hiệu sưng đỏ bất thường.
Thứ sáu, tái khám.
Tái khám thường sau 5-7 ngày. Khi tái khám có thể cắt chỉ nếu có chỉ không tiêu. Việc tái khám sẽ giúp bác sĩ đánh giá liền thương và chức năng lưỡi.
Phẫu thuật giải phóng phanh lưỡi ngắn là một thủ thuật ít xâm lấn và có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng bú mẹ, ăn uống, vận động lưỡi và phát âm ở trẻ khi có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, để đạt được kết quả điều trị tối ưu, sự phối hợp của gia đình trong việc chăm sóc sau phẫu thuật là rất quan trọng. Việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về dùng thuốc, vệ sinh răng miệng, chế độ dinh dưỡng, tập vận động lưỡi và tái khám đúng hẹn sẽ giúp vết thương mau lành, hạn chế tái dính và hỗ trợ trẻ phục hồi chức năng lưỡi một cách tốt nhất.
Nguồn Báo Nông Nghiệp Môi Trường: https://nongnghiepmoitruong.vn/cham-soc-tre-sau-phau-thuat-cat-phanh-luoi-ngan-dung-cach-d821201.html
GS.TS. Võ Trương Như Ngọc – BS Trần Thuận
