Dứt khoát phải loại bỏ thạch tín trắng trong nha khoa

Mới đây, cơ quan công an TP. Hồ Chí Minh đã triệt phá một đường dây sản xuất, mua bán trái phép hóa chất arsenic trioxide (asen – thạch tín trắng) với số lượng lớn, cung cấp cho nhiều cơ sở nha khoa trên cả nước.

Thông tin này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đối với sức khỏe người dân. Trao đổi về tác hại của thạch tín khi sử dụng trong nha khoa, GS.TS, bác sĩ Võ Trương Như Ngọc (Viện Răng hàm mặt, Trường Đại học Y Hà Nội) cho biết, arsenic là một á kim có khả năng gây ngộ độc cho con người. Trong lịch sử, arsenic từng được sử dụng trong nha khoa với mục đích làm thuốc diệt tủy răng, đặc biệt trong bối cảnh các phương pháp gây tê còn hạn chế.

Cụ thể, arsenic trioxide được đặt vào buồng tủy nhằm làm chết mô tủy trong các trường hợp viêm tủy không hồi phục, sau đó người bệnh sẽ được hẹn quay lại để lấy bỏ mô tủy đã hoại tử và trám bít ống tủy. Tuy nhiên, đây là phương pháp đã được sử dụng từ rất lâu. Do độc tính cao và nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, từ nhiều thập kỷ trước, các quốc gia có nền nha khoa phát triển đã không còn khuyến cáo áp dụng.

Theo GS Ngọc, dù không còn được thừa nhận về mặt chuyên môn, trên thực tế vẫn còn một số sản phẩm chứa thạch tín tồn tại trên thị trường. Thỉnh thoảng vẫn ghi nhận trường hợp bác sĩ sử dụng thuốc có arsenic trong điều trị tủy răng, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người bệnh.

Về mặt khoa học, arsenic tồn tại dưới nhiều dạng thù hình, chủ yếu là màu xám, đen hoặc vàng, và thường gặp ở các hợp chất arsenicua và arsenicat. Arsenic và các hợp chất của nó từng được sử dụng trong thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, chất bán dẫn hoặc một số sản phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, do nguy cơ đối với sức khỏe và môi trường, việc sử dụng arsenic trong nhiều lĩnh vực dân dụng đã bị kiểm soát chặt chẽ hoặc cấm hoàn toàn.

Trong nha khoa, việc sử dụng thạch tín có thể gây ra hàng loạt biến chứng nặng nề như hoại tử mô mềm, hoại tử lợi, hoại tử xương hàm, viêm tủy xương hàm kéo dài. Nguyên nhân là arsenic không chỉ tác động lên mô tủy như mong muốn mà còn có khả năng khuếch tán, rò rỉ ra ngoài buồng tủy thông qua các ống tủy phụ hoặc những vị trí trám bít không kín, từ đó gây tổn thương nặng cho mô nha chu và xương xung quanh.

Trong hơn hai thập kỷ qua, y văn thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp tai biến nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng arsenic trong nha khoa. Các báo cáo lâm sàng cho thấy bệnh nhân có thể bị hoại tử nướu, hoại tử xương ổ răng, viêm xương hàm kéo dài, thậm chí phải phẫu thuật lấy bỏ phần xương hoại tử. Đáng lo ngại, đây không phải là những biến cố hiếm gặp, mà là hậu quả có thể dự đoán trước từ bản chất độc hại của arsenic.

Nguy cơ này đặc biệt nghiêm trọng ở trẻ em. Xương hàm của trẻ đang trong giai đoạn phát triển, mầm răng vĩnh viễn rất nhạy cảm với các tác nhân độc hại. Chỉ một lượng nhỏ arsenic rò rỉ trong quá trình điều trị răng sữa cũng có thể gây tổn thương mầm răng vĩnh viễn, ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của hàm mặt.

Nhận thức rõ những nguy cơ này, năm 2014, Ủy ban Sản phẩm thuốc dùng cho con người (CHMP) của châu Âu đã tiến hành đánh giá các dữ liệu từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu dịch tễ học. Kết quả cho thấy arsenic có nguy cơ gây nhiễm độc gen và làm tăng nguy cơ ung thư. Ngoài ra, đã có các trường hợp arsenic được xác định là nguyên nhân gây hoại tử mô mềm và xương hàm do rò rỉ ra mô nha chu.

Trên cơ sở đó, CHMP kết luận rằng arsenic có trong các sản phẩm diệt tủy như Caustinerf và Yranicid gây hại cho bệnh nhân nhiều hơn lợi ích điều trị mang lại, đồng thời khuyến nghị thu hồi giấy phép lưu hành. Khuyến nghị này đã được gửi tới Ủy ban châu Âu và từ tháng 8/2014, một quyết định mang tính ràng buộc pháp lý đã được ban hành, yêu cầu thu hồi giấy phép đối với các chế phẩm diệt tủy chứa arsenic trên toàn châu Âu. Điều này đồng nghĩa arsenic không còn được sử dụng trong điều trị nha khoa tại khu vực này.

Từ góc độ thực hành chuyên môn, GS Võ Trương Như Ngọc cho biết, bản thân ông đã gần 25 năm hành nghề nha khoa mà không sử dụng arsenic trong điều trị. Ông cũng nhiều lần viết bài, chia sẻ trên các diễn đàn chuyên môn và mạng xã hội để khuyến cáo đồng nghiệp và người dân nói không với arsenic trong nha khoa. Theo ông, với sự phát triển của gây tê hiện đại và kỹ thuật điều trị nội nha ngày càng hoàn thiện, việc sử dụng arsenic không còn cần thiết và tiềm ẩn quá nhiều rủi ro.

“Trong y khoa, mỗi lựa chọn hôm nay có thể để lại hệ quả cho nhiều năm sau, thậm chí cho cả các thế hệ tương lai. Việc loại bỏ những hóa chất độc hại không còn cần thiết trong điều trị là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ khoa học, y đức và trách nhiệm đối với người bệnh”, GS Ngọc nhấn mạnh.

Ngoài tác động trực tiếp đến sức khỏe con người, việc loại bỏ arsenic cũng góp phần bảo vệ môi trường. Các chế phẩm chứa arsenic nếu không được quản lý và xử lý đúng cách có thể xâm nhập vào đất và nguồn nước, tồn lưu lâu dài và ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Trong thời điểm này, Bộ Y tế và các cơ quan quản lý liên quan cần có những ý kiến chính thức để cho người dân cũng như các thầy thuốc có định hướng rõ ràng hơn. Bởi lẽ, việc sớm có quan điểm quản lý rõ ràng, phù hợp với thực hành y khoa hiện đại và thông lệ quốc tế là cần thiết, nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh và môi trường.

Nguồn báo Nông Nghiệp Môi Trường: https://nongnghiepmoitruong.vn/dut-khoat-phai-loai-bo-thach-tin-trang-trong-nha-khoa-d795815.html