12 Tháng 6, 2026Viêm tủy không hồi phục có triệu chứng là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây đau răng cấp tính trong thực hành nha khoa. Cơn đau thường xuất hiện tự phát, kéo dài, tăng về đêm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, tâm lý cũng như chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Trong thực tế lâm sàng, bệnh nhân tìm đến nha sĩ chủ yếu vì đau, do đó giảm đau luôn là mục tiêu ưu tiên hàng đầu trong tiếp cận và điều trị viêm tủy không hồi phục có triệu chứng.
Nguồn: Internet
I. CƠ CHẾ ĐAU
Đau trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng xuất phát từ đặc điểm giải phẫu và sinh lý của mô tủy răng. Tủy nằm trong một khoang kín, có khả năng đàn hồi rất hạn chế. Khi phản ứng viêm tiến triển, hiện tượng giãn mạch và thoát dịch viêm làm tăng áp lực nội tủy, gây chèn ép các đầu mút thần kinh. Đồng thời, các chất trung gian viêm như prostaglandin, bradykinin và histamine được giải phóng, kích thích các sợi thần kinh A-delta và C, tạo nên cơn đau nhói khi kích thích và đau âm ỉ, tự phát kéo dài.
II. NGUYÊN TẮC CHUNG TRONG GIẢM ĐAU VIÊM TỦY KHÔNG HỒI PHỤC CÓ TRIỆU CHỨNG
Giảm đau trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng không thể đạt hiệu quả bền vững nếu chỉ dựa vào thuốc giảm đau toàn thân mà không xử lý nguyên nhân. Nguyên tắc cơ bản là làm giảm áp lực nội tủy và kiểm soát phản ứng viêm. Điều trị cần được cá thể hóa theo tình trạng răng, mức độ viêm, thể trạng và khả năng hợp tác của bệnh nhân. Các biện pháp cơ học và can thiệp nội nha đúng kỹ thuật đóng vai trò then chốt trong kiểm soát đau.
III. CÁC BIỆN PHÁP GIẢM ĐAU TRONG VIÊM TỦY KHÔNG HỒI PHỤC CÓ TRIỆU CHỨNG
3.1. Giảm đau không dùng thuốc
Mở buồng tủy đúng kỹ thuật là biện pháp quan trọng giúp giải phóng áp lực nội tủy, từ đó làm giảm kích thích lên các đầu mút thần kinh. Việc loại bỏ mô sâu và mô tủy viêm, kết hợp cách ly tốt bằng đê cao su, bơm rửa làm sạch và trám tạm kín, giúp hạn chế tái nhiễm và tái phát cơn đau. Trong nhiều trường hợp viêm tủy không hồi phục có triệu chứng, chỉ riêng việc giải áp nội tủy đã mang lại hiệu quả giảm đau rõ rệt.
3.2. Giảm đau bằng thuốc
Paracetamol và các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) được sử dụng nhằm hỗ trợ giảm đau trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng. Có thể phối hợp các thuốc này để tăng hiệu quả khi cần thiết. Kháng sinh không được chỉ định thường quy trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng và chỉ nên sử dụng khi có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng hoặc biểu hiện toàn thân.
3.3. Giảm đau bằng can thiệp nội nha
Can thiệp nội nha là biện pháp quyết định trong kiểm soát đau của viêm tủy không hồi phục có triệu chứng. Quy trình điều trị bao gồm gây tê thích hợp, đặt đê cao su, mở buồng tủy và làm sạch hệ thống ống tủy, đặt thuốc nội nha như calcium hydroxide và trám tạm kín khi cần thiết. Trong một số trường hợp, điều trị có thể được chia thành nhiều lần nhằm đảm bảo hiệu quả giảm đau và an toàn cho bệnh nhân. Đối với những trường hợp đủ điều kiện, có thể tiến hành lấy tủy và hàn kín hệ thống ống tủy trong một lần hẹn.
IV. GIẢM ĐAU TRONG CÁC TRƯỜNG HỢP LÂM SÀNG ĐẶC BIỆT
4.1. Bệnh nhân dị ứng thuốc tê
Khi bệnh nhân được xác định dị ứng thuốc tê thật sự, cần khai thác rõ loại thuốc gây dị ứng như thuốc tê bề mặt dạng xịt, lidocaine, articaine… Có thể tiến hành test dị ứng để lựa chọn thuốc tê thay thế phù hợp và an toàn hơn. Trong trường hợp không thể sử dụng thuốc tê tại chỗ, giảm đau có thể đạt được bằng các biện pháp cơ học như mở buồng tủy nhẹ nhàng để giải áp nội tủy, tránh xâm lấn sâu vào mô tủy sống, kết hợp thuốc giảm đau toàn thân, chủ yếu là NSAIDs hoặc thậm chí là gây mê điều trị.
4.2. Trẻ em không hợp tác
Trẻ em không hợp tác là một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng. Mục tiêu điều trị là giảm đau nhanh chóng và hạn chế tối đa sang chấn tâm lý cho trẻ. Việc sử dụng asenic hoặc formocresol để làm chết tủy ở trẻ em tiềm ẩn nhiều nguy cơ như không kiểm soát được liều lượng, trẻ dễ nuốt hoặc rơi thuốc, gây hoại tử mô mềm và xương hàm. Do đó, hướng tiếp cận phù hợp là gây tê, mở buồng tủy nhanh và sử dụng các vật liệu an toàn như chlorhexidine, bông vô khuẩn hoặc calcium hydroxide, kết hợp trám tạm kín và quản lý hành vi trẻ. Trong một số trường hợp đặc biệt khó, có thể cần gây mê để can thiệp.
4.3. Phụ nữ mang thai bị viêm tủy không hồi phục có triệu chứng
Viêm tủy không hồi phục có triệu chứng gây đau cấp không phải là lý do để trì hoãn điều trị ở phụ nữ mang thai. Ngược lại, cơn đau kéo dài có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Nguyên tắc điều trị là giảm đau và kiểm soát viêm an toàn, ưu tiên các can thiệp cần thiết như mở buồng tủy để giải áp và làm sạch hệ thống ống tủy. Điều trị hoàn tất có thể trì hoãn đến sau sinh nếu cần. Paracetamol là thuốc giảm đau được ưu tiên sử dụng.
V. KHÔNG SỬ DỤNG ASENIC VÀ FORMOCRESOL
TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM TỦY KHÔNG HỒI PHỤC CÓ TRIỆU CHỨNG**
Khoảng 90% hiệu quả giảm đau trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng đến từ xử lý cơ học đúng nguyên tắc, không phải từ các thuốc “giết tủy”. Asenic và formocresol từng được sử dụng để làm chết tủy và giảm đau nhanh, tuy nhiên các chất này có độc tính cao, nguy cơ gây hoại tử mô quanh răng và khó kiểm soát phạm vi tác động. Trong nha khoa hiện đại, các phương pháp này không còn được khuyến cáo. Thay vào đó, giải áp nội tủy kịp thời, can thiệp nội nha từng bước và sử dụng vật liệu sinh học an toàn như calcium hydroxide mang lại hiệu quả giảm đau tương đương nhưng an toàn hơn.
VI. KẾT LUẬN
Giảm đau trong viêm tủy không hồi phục có triệu chứng là một quá trình điều trị toàn diện, đòi hỏi hiểu biết đúng về cơ chế bệnh sinh, tuân thủ nguyên tắc lâm sàng và lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng đối tượng bệnh nhân. Kiểm soát đau hiệu quả không đến từ việc làm cho tủy chết nhanh bằng các chất độc hại, mà từ việc giảm áp lực nội tủy và kiểm soát mô viêm một cách khoa học, an toàn và bảo tồn.
Nha Khoa Như Ngọc
