NGHIẾN RĂNG – THÓI QUEN VÔ THỨC VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG KHÔNG NGỜ

Bạn có từng thức dậy với cảm giác mỏi hàm, đau đầu vùng thái dương mà không hiểu vì sao? Hoặc một ngày phát hiện răng mình mòn đi rõ rệt dù không hề ăn nhai quá mức? Rất có thể “thủ phạm” chính là nghiến răng – một thói quen vô thức nhưng có thể gây tổn hại lâu dài nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

1. Nghiến răng là gì?

Nghiến răng (bruxism) là tình trạng siết chặt hoặc cọ xát hai hàm răng với nhau một cách vô thức. Hiện tượng này được chia thành hai dạng chính:

• Nghiến răng khi ngủ (sleep bruxism): xảy ra trong lúc ngủ, thường liên quan đến rối loạn giấc ngủ và khó tự nhận biết.
• Nghiến răng khi thức (awake bruxism): thường biểu hiện dưới dạng siết chặt răng do căng thẳng, tập trung cao độ hoặc lo âu.

Nghiến răng là một rối loạn có cơ chế phức tạp. Nguyên nhân dẫn đến nghiến răng có thể bao gồm nhiều yếu tố, như vấn đề tâm lý (stress, lo âu), rối loạn giấc ngủ, sai khớp cắn, sử dụng chất kích thích (caffeine, rượu, thuốc lá) hoặc tác dụng phụ của một số thuốc.

Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy nghiến răng là một tình trạng tương đối phổ biến trong cộng đồng, gặp cả ở người lớn và trẻ em. Theo thống kê, nghiến răng khi thức gặp ở khoảng 20–30% người trưởng thành, trong khi nghiến răng khi ngủ được ghi nhận ở khoảng 8–16% dân số. Tỷ lệ thực tế có thể còn cao hơn, do phần lớn người bệnh không tự nhận biết được hành vi nghiến răng, đặc biệt là khi xảy ra trong lúc ngủ.

Hậu quả thói quen nghiến răng

2. Cách chẩn đoán nghiến răng

Phần lớn người bệnh không tự nhận biết được tình trạng nghiến răng của mình. Thói quen nghiến răng thường được phát hiện muộn, khi người bệnh tới gặp bác sĩ vì các tình trạng như mỏi hàm, sứt mẻ răng, mòn răng, và tình cờ được phát hiện tình trạng rối loạn.

Dấu hiệu gợi ý

Một số biểu hiện cho thấy bạn có thể đang gặp tình trạng nghiến răng. Hãy đến thăm khám bác sĩ ngay để được hỗ trợ, nếu bạn gặp phải các dấu hiệu sau:

• Tiếng nghiến răng ken két khi ngủ (do người thân ghi nhận)
• Đau, mỏi cơ hàm khi thức dậy
• Đau đầu vùng thái dương
• Mòn mặt nhai, lộ ngà răng
• Răng nứt, vỡ không rõ nguyên nhân
• Đau hoặc có tiếng kêu ở khớp thái dương hàm

Hình 1 Tình trạng mòn răng nghiêm trọng do nghiến răng

Chẩn đoán chuyên khoa

Khi đến khám chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt, bác sĩ sẽ chẩn đoán tình trạng nghiến răng thông qua hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng :

• Khai thác bệnh sử: hỏi về thói quen siết chặt răng, mức độ căng thẳng, chất lượng giấc ngủ.
• Khám lâm sàng: kiểm tra tình trạng mòn mặt nhai của răng, dấu in răng trên niêm mạc má, phát hiện các vết nứt hoặc hư hỏng phục hình, đau khi ấn các cơ nhai, phì đại cơ cắn, các bất thường khác về khớp thái dương hàm.
• Cận lâm sàng (khi cần thiết): đo đa ký giấc ngủ (polysomnography – PSG) là tiêu chuẩn vàng để xác định nghiến răng khi ngủ trong các trường hợp phức tạp, như nghi ngờ có ngưng thở khi ngủ đi kèm, hay các triệu chứng lâm sàng không điển hình gây khó khăn trong chẩn đoán. Tuy nhiên, do chi phí cao, quy trình phức tạp, PSG là phương pháp chuyên sâu được chỉ định trong một số trường hợp cần thiết, không phải một xét nghiệm thường quy.

3. Tác hại của nghiến răng

Lực nhai khi nghiến răng thường lớn hơn bình thường gấp nhiều lần. Khi thói quen xấu này được lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày, diễn ra trong thời gian dài, nhiều hậu quả không mong muốn sẽ xảy đến.

Tổn thương răng

Việc tải lực quá mức có thể gây ra những tổn thương nặng dần trên răng như:

• Mòn men răng, lộ ngà, một số trường hợp nghiêm trọng có thể lộ tuỷ răng gây viêm tuỷ, hoại tử tuỷ
• Nhạy cảm, ê buốt kéo dài
• Sứt mẻ, nứt vỡ răng

• Gây hư hại phục hình, như sứt mẻ hay bong mối trám, miếng dán sứ, chụp sứ

Nếu tình trạng nghiến răng không được kiểm soát, các tổn thương trên răng có thể trở nên trầm trọng, gây hư hại toàn hàm, dẫn tới mất răng, ảnh hưởng lớn tới chức năng và thẩm mỹ.

Rối loạn khớp thái dương – hàm (TMD)

Tình trạng nghiến răng có thể gây ra sự quá tải trong hoạt động của hệ thống cơ nhai – khớp thái dương hàm, từ đó gây ra các biểu hiện loạn năng khớp:

• Đau, mỏi cơ và khớp hàm
• Há miệng hạn chế
• Tiếng lục cục khi vận động

Ảnh hưởng toàn thân

Ngoài những tác động tại chỗ, nghiến răng kéo dài có thể gây ra các biểu hiện toàn thân, chủ yếu liên quan đến tình trạng tăng hoạt động cơ và rối loạn giấc ngủ.

• Đau đầu mạn tính, đặc biệt ở vùng thái dương, do cơ nhai hoạt động quá mức trong thời gian dài.
• Căng cơ cổ – vai – gáy, xuất phát từ sự lan truyền co cứng cơ vùng hàm sang các nhóm cơ lân cận.
• Giảm chất lượng giấc ngủ, do nghiến răng thường đi kèm các đợt thức giấc ngắn trong đêm, khiến giấc ngủ không sâu và kém hồi phục.

4. Điều trị nghiến răng

Không phải mọi trường hợp nghiến răng đều cần điều trị tích cực, ví dụ một số tình trạng nghiến răng ở trẻ em có thể tự biến mất khi trẻ lớn lên, hoặc nghiến răng ở người trưởng thành mức độ nhẹ, tần suất thấp, không gây ra các tổn thương thực thể. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, khi nghiến răng xảy ra ở mức độ nghiêm trọng, gây ra tổn thương ở răng, khớp, ảnh hưởng chức năng, thẩm mỹ, thì việc can thiệp và kiểm soát là vô cùng cần thiết.

Bảo vệ răng

Máng chống nghiến là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất. Khí cụ này giúp ngăn hai hàm tiếp xúc trực tiếp, phân bố lại lực siết và hạn chế tổn thương thêm cho răng.

Trong trường hợp răng đã mòn nhiều, có thể cần phục hồi bằng cách trám răng, chụp/dán sứ hoặc các phương pháp phục hồi khác nhằm tái lập chức năng và thẩm mỹ.

Hình 2 Điều trị phục hồi chức năng và thẩm mỹ hàm răng

Kiểm soát yếu tố nguy cơ

Việc cải thiện giấc ngủ, hạn chế chất kích thích, kiểm soát căng thẳng và nhận diện thói quen siết răng ban ngày đóng vai trò quan trọng trong quản lý tình trạng nghiến răng.

Điều trị triệu chứng cơ – khớp

Khi có đau cơ hoặc rối loạn khớp thái dương – hàm, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thuốc giãn cơ ngắn hạn, vật lý trị liệu, kích thích điện cơ (TENS), laser công suất thấp hoặc các bài tập giãn cơ. Trong một số trường hợp nặng, tiêm botulinum toxin có thể được sử dụng nhằm giảm lực co cơ quá mức.

Điều trị và phục hồi chức năng thẩm mỹ răng tại Nha khoa Như Ngọc

Kết luận

Nghiến răng là một “kẻ phá hoại thầm lặng” – âm thầm bào mòn răng, gây đau cơ và ảnh hưởng đến chất lượng sống. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát tình trạng này hiệu quả.

Đừng bỏ qua những dấu hiệu nhỏ như mỏi hàm buổi sáng hay răng mòn bất thường. Một lần thăm khám nha khoa có thể giúp bạn bảo vệ hàm răng của mình trong nhiều năm về sau.